Medeniýet

Medeniýet güýjüň egsilmez çeşmesi bolup, ol her bir halkyň milli aýratynlyklaryny kemala getirmäge ýardam edýär, ýakynlaşmagyň ruhy köprüsi bolup durýar diýip, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow belleýär.

Türkmenistanda Medeniýet Ministrligi hereket edýär, onuň esasy işi Türkmenistanyň medeniýetini ösdürmek, medeniýet pudagynyň amatly şertlerini sazlamak, milletiň arasynda şahslary ruhy we medeni taýdan durmuşa geçirmek bolup durýar.

Döwletiň medeniýet babatdaky syýasatyny durmuşa geçirmek, ilkinji nobatda, dürli çäreleri halkara derejesinde geçirmekden ybaratdyr.

Medeniýet hyzmatlarynyň hilini giňeltmek we ösdürmek üçin, ilata elýeterligini gowulandyrmak, döredijilik toparlarynyň repertuaryny täzelemek, muzeý we kitaphana gaznalaryny, medeniýet ulgamlarynyň işlerini utgaşdyrmak ugrunda yzygiderli işler alnyp barylýar. Şu günki günde ýurtda 10 sany döwlet teatry, olaryň 6-sy paýtagtda ýerleşýär, 1 sirk, 2 sany kinokonsert merkezi, 36 sany döwlet muzeýi, döwlet kitaphanalar bar. Kitaphanalar: Türkmenistanyň Döwlet kitaphanasy, Türkmenistanyň B.Amanow adyndaky Döwlet çagalar kitaphanasy, Türkmenistanyň körler we kerler üçin kitaphanasy (3 şahamçasy we 1 kitap beriş nokady bar), Aşgabat şäheriniň Merkezleşdirilen kitaphanalar ulgamy (1 merkezi, 21 sany kitaphana şahamçasy bar). Şeýle-de her welaýatda uly welaýat kitaphanasy we Medeniýet ministrligiň garamagyndaky kitaphanalar hereket edýär.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow 2018-nji ýylyň 7-nji noýabrynda paýtagtymyzdaky Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet kitaphanasyna hem-de onuň garamagyna berlen Döwlet muzeýiniň bölümleriniň birine baryp gördi. Häzirki wagtda şol ýerde kitap sergi merkezi ýerleşýär. Bu ýerde milli Liderimiz kitaphana işini kämilleşdirmek we guramak boýunça wezipeleri kesgitledi.

Döwlet Baştutanymyz kitaphanalarda elektron we internet hyzmatlaryny ýola goýmak, kitaphana işini mundan beýläk-de sanly ulgama geçirmek we şunuň bilen baglylykda, welaýat kitaphanalaryna usulyýet kömegini hem-de ylmy maslahatlary bermek meselesine ünsi çekdi.

Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň garamagynda 3 sany ýokary okuw mekdebi, 8 sany orta hünär okuw mekdebi, 1 sany ýörite sazçylyk mekdep-internaty, 12 sany çagalar çeperçilik we 80 sany çagalar sungat mekdepleri hereket edýär.

Türkmenistan bilen Birleşen Milletler Guramasynyň Bilim, ylym we medeniýet boýunça guramasynyň (ÝUNESKO-nyň) arasyndaky hyzmatdaşlygyň netijeli ösüşi barada aýdanymyzda, 1994-nji ýylyň 30-njy sentýabrynda Türkmenistan tarapyndan kabul edilen ÝUNESKO-nyň “Bütindünýä medeni we tebigy mirasy goramak hakynda” Konwensiýasynyň ýurdumyzyň bu gurama bilen hyzmatdaşlygynyň esasy bolup durýan resminamadygyny bellemek zerur. Bu resminamanyň çäklerinde ÝUNESKO-nyň bütindünýä mirasynyň sanawyna ýurdumyzyň bütindünýä wajyplygy we gymmatlygy bolan medeni-taryhy desgalaryny girizmek boýunça işler geçirildi. Olara “Gadymy Merw”, “Köneürgenç”, “Nusaý” taryhy-medeni ýadygärlikler degişli. Birinji desga bu sanawa 1999-njy ýylda, ikinji desga 2005-nji ýylda, 3-nji desga bolsa 2007-nji ýylda girizildi.

 Türkmen halkynyň ruhy mirasy ÝUNESKO bilen hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlarynyň ýene biri bolup durýar.  Türkmenistan tarapyndan 2011-nji ýylda kabul edilen ÝUNESKO-nyň “Maddy däl medeni mirasy gorap saklamak barada” Konwensiýasy bu ugurdaky esasy resminama bolup durýar. Bu konwensiýanyň çäklerinde 2015-nji ýylda Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň reprezentatiw sanawyna türkmen halkynyň “Görogly” dessançylyk sungaty, 2017-nji ýylda Küştdepdi türkmen milli aýdym-tans sungaty, 2019-njy ýylda bolsa Türkmen milli halyçylyk sungaty girizildi.

 «Türkmenistan — rowaçlygyň Watany» diýen şygara beslenip geçen 2019-njy ýyl milli ösüş strategiýamyzyň ynsanperwer düzüjisiniň mümkinçiliklerini şöhlelendiren medeni ugurly iri çärelere beslendi.  

2019-njy ýylyň 9-njy ýanwarynda Döwlet medeniýet merkeziniň Mukamlar köşgünde hökümet agzalarynyň, ministrlikleriň we pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň, ýokary okuw mekdepleriniň ýolbaşçylarynyň, medeniýet we sungat işgärleriniň, jemgyýetçilik guramalarynyň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleriniň gatnaşmagyndaky çäreler 2019-njy ýylyň wakalarynyň başlangyç dabarasy hökmünde çykyş etdi.Şol gün şular ýaly çäreler welaýat merkezlerinde hem geçirildi.

Fewralda döwlet Baştutanymyzyň jemgyýetçilik-syýasy guramalaryň we medeniýet ulgamynyň wekilleri bilen duşuşygy geçirildi. Onuň dowamynda hormatly Prezidentimiz türkmen edebiýatynyň we sungatynyň görnükli wekilleriniň birnäçesiniň adyny ebedileşdirmegi teklip etdi.

Mart aýynda geçirilen çäreleriň mowzugyny ýurdumyzyň operasynyň meşhur aýdymçysy, SSSR-iň halk artisti, Türkmenistanyň Gahrymany Maýa Kulyýewanyň şanyna bagyşlanan çäreler kesgitledi – Türkmenistanyň Prezidentiniň başlangyjy esasynda, Mejlisiň Kararyna laýyklykda, Türkmen milli konserwatoriýasyna bu aýdymçynyň ady dakyldy, 1-nji noýabrda bolsa bu ýokary okuw mekdebinde aýdymçynyň durmuşyna we döredijiligine bagyşlanan muzeý açyldy.

Geçen ýylyň wakalary ýurdumyzyň medeniýetiniň ägirt uly döredijilik kuwwatyny şöhlelendirdi. Ýurdumyzda geçirilen şanly seneler we baýramçylyklar Türkmenistanda Medeniýet ulgamyny ösdürmegiň 2019 — 2025-nji ýyllar üçin Maksatnamasynda göz öňünde tutulan dürli döredijilik çärelerine, şol sanda mowzuklaýyn maslahatlara, duşuşyklara, çeperçilik we kitap sergilerine, bäsleşiklere, konsertlere, sahnalaşdyrylan çykyşlara hem-de döredijilik duşuşyklaryna beslendi.

12-nji martda Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýinde «Muzeý gymmatlyklary we medeni gatnaşyklar» atly duşuşyk geçirildi. Onuň barşynda milletimiziň mirasyny gorap saklamak we wagyz etmek, şeýle-de 2018-nji ýylyň 25-nji aprelinden 2019-njy ýylyň 13-nji iýunyna çenli aralykda Berliniň Täze muzeýinde, Gamburgyň arheologiýa muzeýinde, Mangeým şäheriniň Raýs-Engelhorn muzeýler toplumynda Germaniýa Federatiw Respublikasy tarapyndan guralan «Margiana — Türkmenistanyň çäklerindäki bürünç asyrynyň şalygy” atly arheologiýa sergisi barada gürrüň edildi.

21-nji martda Halkara Nowruz güni — Milli bahar baýramy mynasybetli guralan çärelerde türkmen halkynyň däpleriniň we häzirki zaman sungatynyň özboluşlylygy, onuň parahatçylyk dörediji güýji öz beýanyny tapdy.

24 — 28-nji aprel aralygynda Türkmen bedewiniň milli baýramy mynasybetli konsertler, edebi-sazly çykyşlar, ylmy-amaly maslahatlar, bäsleşikler, sergiler, sirk çykyşlary, sahna oýunlary we beýlekiler görkezildi. Bu dabaralara gatnaşmak üçin köp ýurtlardan myhmanlar Türkmenistana ýörite geldiler.

14-17-nji maýda Aşgabatda 2019-njy ýylda Türkmenistanyň Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynda başlyklyk etmeginiň çäklerinde GDA gatnaşyjy döwletleriň döredijilik we ylmy intelligensiýasynyň 14-nji forumy geçirildi. Bu çäre medeni diplomatiýanyň dostluk gatnaşyklaryny we netijeli hyzmatdaşlygy pugtalandyrmakdaky düýpli ornunyň nobatdaky subutnamasy boldy. 2019-njy ýylda Türkmenistanyň GDA-da, şol sanda medeni-ynsanperwer derejede başlyklyk etmeginiň çäklerinde çäreleriň üstünlikli geçirilmegi GDA gatnaşyjy döwletleriň Ynsanperwer hyzmatdaşlyk boýunça Döwletara gaznasynyň (YHDG) ýokary bahasyna eýe boldy. 12-nji oktýabrda Türkmenistanyň  Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa YHDG-nyň «Ynsanperwer hyzmatdaşlygy ösdürmekde bitiren hyzmatlary üçin» diýen medaly gowşuryldy.

27-nji iýunda bellenilýän Medeniýet we sungat işgärleriniň hem-de Magtymguly Pyragynyň şygryýet gününe gabatlanylyp, döredijilik çäreleriniň uly tapgyry guraldy. Ajaýyp däbe görä, bu şanly sene mynasybetli Medeniýet hepdeligi geçirildi. Bu çäre 2019-njy ýylda Balkan welaýatynyň Magtymguly etrabynda guraldy.

13-nji awgustda «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda ýurdumyzyň we daşary ýurtlaryň sungat ussatlarynyň uly konserti geçirildi. Ol birinji Hazar ykdysady forumynyň jemleýji çäresine öwrüldi.

 

Awgust aýynyň soňky ongünlüginde paýtagtymyzdaky Döwlet medeniýet merkeziniň Mukamlar köşgünde höwesjeň ýaş ýerine ýetirijileriň «Ýaňlan, Diýarym! — 2019» atly telebäsleşiginiň jemleýji tapgyry hem-de uly konserti geçirildi. Bu döredijilik gözden geçirilişi her ýyl ýurdumyzda hormatly Prezidentimiziň yglan eden «Türkmeniň Altyn asyry» bäsleşiginiň çäklerinde geçirilip, meşhur sazandalary, estrada ýerine ýetirijilerini, şeýle hem sungat älemine ýaňy gadam basan aýdymçylary birleşdirýär.

Sentýabr aýynda zehinli çagalaryň bäsleşigi bolan «Garaşsyzlygyň merjen däneleri» atly bäsleşigiň jemleýji tapgyry geçirildi. Şeýle-de, paýtagtymyzyň Şekillendiriş sungaty muzeýinde maslahat geçirildi. Onuň dowamynda taryhy mirasy wagyz etmek, hususan-da, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň bu ugurda eýeleýän orny baradaky wezipelere garaldy.  

7-nji sentýabrda Mukamlar köşgünde Türkmenistanyň Prezidentiniň yglan eden her ýyl geçirilýän «Türkmeniň Altyn asyry» döredijilik bäsleşiginiň netijeleri yglan edildi, onuň ýeňijilerine baýraklary gowşurmak dabarasy geçirildi hem-de baýramçylyk konserti boldy.

27-nji sentýabrda Garaşsyzlygymyzyň 28 ýyllygy giňden bellenip geçildi. Asylly däbe görä, Garaşsyzlyk gününe gabatlanylyp baýramçylyk dabaralary hem-de Halkara atçylyk-sport toplumynda at çapyşyklary geçirildi.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň «Türkmen alabaýy» atly täze kitaby Garaşsyzlyk güni mynasybetli watandaşlarymyza ajaýyp baýramçylyk sowgady boldy. «Türkmen alabaýy» atly kitap 5-6-njy noýabrda Aşgabatda geçirilen «Kitap — hyzmatdaşlygyň we ösüşiň ýoly» atly neşir önümleriniň XIII halkara kitap sergi-ýarmarkasynda hem görkezildi.

«Bagtyýarlyk döwrüniň teatr sungaty» atly III halkara festiwaly ýurdumyzda 2019-njy ýylda geçirilen giň gerimli döredijilik çäreleriniň esasylarynyň biri boldy. 19 — 23-nji noýabr aralygynda türkmen paýtagtynyň esasy teatrlarynyň sahnalarynda dünýäniň 12 ýurdundan teatr toparlarynyň 14-siniň dürli sahna işleri, şol sanda gurjak oýunlary, kölegeler teatrlarynyň çykyşlary, drama sahna oýunlary, operalar, komediýalar, synag sahna oýunlary görkezildi.

Russiýada, Gündogar döwlet muzeýinde ilkinji gezek «Ajaýyp Margiana» atly sergi geçirildi. Bu çäre belli arheolog, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň hormatly akademigi Wiktor Sarianidiniň (1929 — 2013) doglan gününiň 90 ýyllygyna gabatlanylyp guraldy.

Şeýle-de, Halkara Bitaraplyk gününe gabatlanylyp Russiýada ýene-de bir sergi guraldy. «Türkmenistan — döredijiligiň ülkesi» atly mowzuklaýyn sergide nakgaşlaryň döreden suratlary, türkmen halkynyň medeni mirasyna we däp-dessurlaryna, Türkmenistanyň iň täze taryhynyň şanly wakalaryna bagyşlanan amaly-haşam sungatynyň eserleri we kitaplar görkezildi.

Däp bolşy ýaly, Täze ýyl baýramynyň öňüsyrasynda paýtagtymyzda «Ýylyň parlak ýyldyzy — 2019» atly bäsleşigiň jemleýji tapgyry geçirildi.

Türkmen milli halyçylyk sungatynyň ÝUNESKO-nyň Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna girizilmegi «Türkmenistan — rowaçlygyň Watany» ýylynyň şanly wakalarynyň birine öwrüldi. Bu çözgüt 12-nji dekabrda Kolumbiýa Respublikasynyň paýtagty Bogota şäherinde geçirilen BMG-niň Bilim, ylym we medeniýet boýunça guramasynyň Maddy däl medeni mirasy gorap saklamak baradaky Hökümetara komitetiniň nobatdaky 14-nji mejlisiniň barşynda kabul edildi.

2019-njy ýylyň ahyrynda döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow iri halkara bäsleşikleriniň we sirk sungatynyň festiwallarynyň abraýly baýraklaryna ençeme gezek mynasyp bolan, geçen ýylyň dowamynda hem Çançun şäherinde hem-de Manama şäherinde ýokary ussatlygyny görkezip ýene-de tapawutlanmagy başaran «Galkynyş» milli at üstündäki oýunlar toparynyň agzalary bilen duşuşdy.

Medeni-ynsanperwer ulgamdaky halkara hyzmatdaşlyk mowzugy hem öz ösüşine eýe boldy. Amerikaly Ari Rolandyň jaz kwartetiniň çykyşlary, halkara bäsleşikleriniň baýraklarynyň eýesi, professor, Russiýanyň at gazanan artisti pianinoçy Ýuriý Bogdanowyň çykyşy, «Berlioz-150 hatyra ýyly» maksatnamasy, opera sungatynyň ussatlarynyň bilelikdäki türkmen-türk konserti hem-de Rumyniýanyň «Zamfiresku» triosynyň we Adrian Nuaryň türkmen sazandalary bilen bilelikdäki çykyşy, däp bolan «Koreýa hepdeligi» guraldy.

Şeýle-de, Saud Arabystany Patyşalygynyň, Ermenistanyň Türkmenistandaky Medeniýet günleri geçirildi. Aşgabat hem-de Balkan welaýatlarynda Russiýanyň kinosynyň günleri geçirildi. Ýapon filmleriniň III festiwalynyň çäklerinde Aşgabadyň hem-de Marynyň kinoteatrlarynda ýapon kinematografiýaçylarynyň çeper, dokumental, multiplikasion filmleriniň görkezilişi boldy.

Bilelikdäki «Galkynyş» türkmen-awstriýa simfoniki orkestriniň şanly senesiniň bellenilmegine gabatlanylan Dördünji Wena baly halkara medeni gatnaşyklary has-da giňeltmäge gönükdirildi.

Türkmenistanyň medeniýet günleriniň Eýran Yslam Respublikasynda, Türkiýe Respublikasynda, Tatarystanda (RF) we Belarus Respublikasynda (Minsk we Mogilýow şäherlerinde) geçirilmegi hem halkymyzyň ruhy mirasynyň, Watanymyzyň üstünlikleriniň we gazananlarynyň wagyz edilmegine düýpli ýardam berdi.

Ýurdumyzyň medeniýet ulgamynyň işgärleri Germaniýada, Awstriýada, Ýaponiýada, BAE-de, Şweýsariýada, Eýranda, Bahreýn Patyşalygynda, Türkiýede, Gyrgyzystanda, Belarusda, Koreýa Respublikasynda, Azerbaýjanda, Özbegistanda, Tatarystanda, Ermenistanda, Bangladeşde we beýleki ýurtlarda geçirilen dürli halkara çärelerine gatnaşdylar.

Ýurdumyzyň sungat ussatlarynyň Kazana bolan iş sapary wagtynda Sabantuý baýramçylygyna gatnaşmagy hem ähmiýetli waka boldy.

Şeýlelikde, 2019-njy ýylyň medeni durmuşynyň wakalary bir bitewi görnüşi emele getirip, “Türkmenistan – Bitaraplygyň mekany” diýen şygaryň astynda geçýän täze 2020-nji ýyla gadam basan ýurdumyzyň gazanan üstünliklerini we yzygiderli ösüş depginini şöhlelendirdi, türkmen halkynyň taryhy-ruhy mirasynyň we däpleriniň  giňişleýin ýaýbaňlandyrylmagyna ýardam berdi.