Saglygy goraýyş

Türkmenistan milli saglygy goraýyş ulgamyny özgertdi we ösdürdi hem-de oňa ilatyň durmuş taýdan goraglylygy boýunça köp maksatly ulgam derejesini berdi. Türkmenistanda halkyň saglygyny goramakda giň gerimli işler durmuşa geçirilýär. Dünýä ülňülerine laýyk gelýän saglygy goraýyş ulgamy okgunly ösdürilýär.

Köp ýyllaryň dowamynda ýurduň saglygy goraýyş ulgamyna ýolbaşçylyk eden milli Lider “Saglyk” Döwlet maksatnamasyny işläp taýýarlamagyň başyny başlady. Onuň yzygiderli durmuşa geçirilmegi saglygy goraýyş ulgamyny ýokary halkara standartlaryň derejesine çykarmaga mümkinçilik berdi hem-de lukmançylyk hyzmatlarynyň görnüşlerini we hilini has-da ýokarlandyrdy. 1995-nji ýylda kabul edilen “Saglyk” Döwlet maksatnamasy ilata edilýän lukmançylyk hyzmatlaryny guramagyň öňdebaryjy halkara tejribesini nazara almak bilen, ol möhüm pudagyň düýpli özgerdilmegine, keselleri bejermegiň we olaryň öňüni almagyň kämil usullarynyň ornaşdyrylmagyna, ýokary hünärli saglygy goraýyş işgärleriniň taýýarlanylmagyna we lukmançylyk ylmynyň mundan beýläk-de ösüşine gönükdirilendir. Öňüni alyş çärelerini işjeňleşdirmegiň, jemgyýetde sagdyn durmuş ýörelgelerini ykrar etmegiň, ilatyň arasynda, aýratyn-da, çagalaryň we ýetginjekleriň arasynda bedenterbiýäni, sporty giňden wagyz etmegiň saglygy goraýyş ulgamynda döwlet Baştutanynyň ýolbaşçylygynda amala aşyrylýan işleriň esasy ugurlarydygyny bellemek gerek.

Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow türkmen halkyna Täze ýyl Gutlagynda: “Sagdyn jemgyýet döwletiň berk binýadydyr. Şoňa görä-de, ynsan saglygyny goramak, ömrüni uzaltmak, keselleriň önüni almak, sagdyn durmuş kadalaryny ornaşdyrmak boýunça yzygiderli işleri geçirýäris” diýip belledi. “Il saglygy — ýurt baýlygy” diýen şygardan ugur alnyp, häzirki döwürde ýurtda saglygy goraýyş ulgamyny kämilleşdirmek we onuň düzümlerini döwrebaplaşdyrmak boýunça maksatnamalaýyn çäreler amala aşyrylýar. Bu bolsa adamlaryň ömrüniň ortaça dowamlylygynyň ýokarlanmagyna we ilatyň durmuş derejesiniň hiliniň gowulanmagyna ýardam edýär.

Aşgabatdaky we ýurdumyzyň welaýatlaryndaky bejeriş-öňüni alyş edaralaryna elektron resminama dolanyşygy ulgamy ornaşdyryldy. Raýatlaryň iki milliona golaýy elektron lukmançylyk kartlary bilen üpjün edildi. Telelukmançylyk hyzmatlaryny ýola goýmak, teleköpri arkaly saglygy goraýyş edaralarynyň arasynda wideoaragatnaşyk arkaly geňeşmeleri alyp barmak boýunça zerur işler ýerine ýetirilýär. Ulgamyň düzümlerini kämilleşdirmek babatda ýerine ýetirilýän işleriň çäklerinde tutuş ýurtda iň häzirki zaman enjamlar bilen üpjün edilen döwrebap lukmançylyk merkezleri, saglyk öýleri hem derman senagatyna degişli desgalar yzygiderli gurulýar. Soňky ýyllarda “Türkmendermansenagat” birleşiginiň düzümine girýän kärhanalaryň 8-si işe girizildi. Şolarda ýerli çig mal serişdeleriniň esasynda uly islegden peýdalanýan dermanlyk serişdeleriň önümçiligi ýola goýuldy.

2020-nji ýyl häzirki zamanyň täze wehimi bolan we adamzada çynlakaý howp salýan koronawirus ýokanjyna garşy bilelikdäki göreşe beslendi. Türki dilli döwletleriň hyzmatdaşlyk Geňeşiniň “СOVID-19 ýokanjyna garşy göreşde hyzmatdaşlyk we raýdaşlyk” şygary astynda geçen wideomaslahatynda we Goşulyşmazlyk Hereketiniň “Bilelikde СOVID-19-a garşy» şygary astynda gatnaşyjy toparlar görnüşinde bolan ýokary derejedäki duşuşygynda bu ugur esasy mowzuga öwrüldi. Olara döwlet Baştutanynyň özi gatnaşdy. Ýurdumyz täze we tutuş dünýäde adaty durmuş ugruny özgerden ýokanç kesellere garşy durmakda öňdäki orunlaryň birini eýeleýär.

Dünýäde emele gelen çylşyrymly ýagdaýy nazara alyp, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň baştutanlygynda ýurduň çäginde koronawirus we beýleki howply ýokanç keselleriň ýüze çykmagynyň hem-de ýaýramagynyň öňüni almak boýunça toplumlaýyn çäreler amala aşyrylýar.

Bu ugurda geçirilýän işler, şeýle hem ýokanç keseller ýüze çykan halatynda gyssagly öňüni alyş çärelere görülýän taýýarlyk çäreleri bilen tanyşdyrmak üçin geçen ýylyň tomsunda Türkmenistana Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň Ýewropa sebit býurosynyň geňeş-tehniki wezipeler boýunça bilermenleri çagyryldy. BSGG-niň wekilleri 10 günlük saparyň çäklerinde Lebap, Balkan welaýatlarynyň we Aşgabat şäheriniň dürli lukmançylyk edaralaryna, hassahanalaryna, goňşy ýurtlar bilen serhetleşýän, aýratyn-da, Özbegistan we Owganystan bilen serhetleşýän çäklerinde, Türkmenbaşynyň Halkara deňiz portunyň barlag-geçiriş bölümlerinde boldular. Bilermenler ýerlerde epidemiologiýa gözegçiliginiň, barlaghana-anyklaýyş işleriniň, näsaglara kliniki gözegçiligiň we ýörite öňüni alyş çäreleriniň netijeleri bilen tanyşdylar.

 Hususan-da, 2020-nji ýylyň ýanwar aýynyň başynda Türkmenistanyň Prezidentiniň tabşyrygy boýunça döwlet serhedinden geçilende tapgyrlaýyn çäklendirmeler, arassaçylyk-karantin gözegçiligi girizildi. Mart aýyndan başlap, daşary döwletleriň howa uçarlarynyň ýurdumyza hereketi bes edildi. Şeýle hem ýerüsti, derýa we deňiz ulaglary boýunça raýatlaryň ýurda girmegi hem-de ýurtdan çykmagy çäklendirildi. Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň ýanyndaky Epidemiologiýa garşy adatdan daşary toparyň çözgüdine laýyklykda, gelip çykyşy näbelli bolan ýiti ýokanç keseli ýurda girizilmeginiň öňüni almak çärelerini güýçlendirmek boýunça Merkez döredildi. “24/7” tertipde işleýän şeýle ştablar sebit derejesinde hem döredildi.

Ýurdumyzda bu ugurdaky ähli işler “Saglyk” Döwlet maksatnamasynyň we Türkmenistanyň Sanitar kodeksiniň çäklerinde milli kanunçylyga laýyklykda alnyp barylýar. Raýatlaryň saglygyny goramaga we abadançylyga konstitusion hukuklary bu resminamalaryň özenini düzýär. BSGG we BMG-niň beýleki düzümleýin bölümleri bilen bilelikde, ýurdumyzyň ýiti ýokanç kesele garşy durmaga we oňa garşy gyssagly çäreleri kabul etmäge taýýarlygynyň üpjünçiliginiň Meýilnamasy taýýarlanyldy. Ol 2020-nji ýylyň 22-nji maýynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň degişli Karary bilen tassyklanyldy. Onda meýilleşdirilen ähli çäreler BSGG-niň Ýurt edarasynyň we BMG-niň dürli agentlikleriniň goldaw bermeginde işjeň guralýar.

Býujet serişdeleriniň hasabyna ýokanç keselleriň garşysyna dermanlyk serişdeleri, barlaghana gurallary yzygiderli satyn alynýar. Türkmenistanyň 2018 — 2021nji ýyllarda ýokanç kesellere gözegçilik etmek boýunça Ählumumy gaznanyň pul baýragyna mynasyp bolandygyny bellemek gerek.

2020-nji ýylyň 10-njy oktýabrynda döwlet Baştutany Gurbanguly Berdimuhamedowyň hut özüniň gatnaşmagynda Aşgabatda Halkara ýanyk şikeslerini bejeriş merkezi we Estetik merkezi açyldy.

Ýanyk şikeslerini bejeriş toplumynyň gurluşygynda, ony enjamlaşdyrmakda hem-de merkeziň işgärler bilen üpjünçiliginde daşary ýurtlaryň öňdebaryjy tejribeleri işjeň öwrenildi. Merkeziň hünärmenleri Germaniýanyň, Ysraýylyň, Awstriýanyň we Türkiýäniň meşhur klinikalarynda saparda bolup, şikesleri bejermegiň kämil usullaryny öwrendiler. Şeýle hem Halkara ýanyk şikeslerini bejeriş merkezinde Myrat Garryýew adyndaky Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň şahamçasy ýerleşdirildi. Şonuň binýadynda ýokary okuw mekdebiniň professor-mugallymlary näsaglar bilen geňeşmeleri geçirýärler we ýokary hünärli lukmanlary taýýarlaýarlar.

Merkeziň açylyş dabarasyna gatnaşan daşary ýurtly hünärmenler täzeçil tehnologiýalara we bejerişiň häzirki zaman usullaryna esaslanýan kliniki düzümlere ýokary baha berdiler. Ýanyk şikeslerini bejeriş merkezine degişli güwänamalaryň we Germaniýanyň ýanyk şikesleri assosiasiýasynyň hem-de Şweýsariýanyň Sýurih şäherindäki federal tehnologik institutynyň degişli nyşanlarynyň gowşurylmagy munuň aýdyň subutnamasydyr.

Estetiki merkezde hem raýatlara gözellik we estetika babatda ähli ugurlar boýunça ýokary hilli kosmetologiýa hyzmatlaryny hödürlemek üçin ähli zerur şertler döredildi. Dünýäniň öňdebaryjy önüm öndürijileriniň köpugurly enjamlary häzirki zamanyň ýokary derejeli kosmetologiýa hyzmatlaryny hödürlemäge mümkinçilik berýär. Bu bolsa hyzmatlaryň halkara ülňülere doly laýyk gelmegini şertlendirýär. Munuň özi tutuş dünýäde netijelilik babatda kliniki tassyknama we ykrarnama laýyk gelýändigini aňladýar. Toplumyň düzümine lukmançylyk we estetiki kosmetologiýa, bedeniňi timarlamak, sagdynlaşdyrmak hem-de beýleki hyzmatlary ýerine ýetirýän bölümler girýär. Şeýle hem bu ýerde gözellik bölümi hereket edýär. Onuň wezipesi zerur kosmetiki hyzmatlaryň doly görnüşlerini hödürlemekden we toplumyň okuw merkezinde degişli hünärmenleri taýýarlamakdan ybaratdyr.

Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan Estetiki merkeziň gurluşygynyň Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalaryna ynanylandygyny bellemek gerek. Munuň özi döwletiň kiçi we orta telekeçiligiň wekillerine hemmetaraplaýyn goldaw berýändiginiň subutnamasydyr.

Sebitde deňi-taýy bolmadyk täze merkez Awstriýanyň Plastik, estetik we dikeldiş hirurgiýasy jemgyýetiniň, Şweýsariýa konfederasiýasynyň Lýusern uniwersitetiniň we “EmSi” estetiki klinikasynyň abraýly halkara baýraklaryna mynasyp boldy. Şol bir wagtyň özünde ýurtda täze saglygy goraýyş edaralarynyň gurluşygy bilen bir hatarda, ozal hereket edýänleriniň, hususan-da, Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň Halkara lukmançylyk merkezleri müdiriýetiniň Halkara anyklaýyş merkezini, Halkara iç keselleri merkezini, “Ene mähri” halkara merkezini döwrebaplaşdyrmak hem-de maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmak boýunça giň möçberli işler alnyp barylýar.

Türkmenistanda azyk harytlarynyň hiline we howpsuzlygyna berk gözegçilik ýola goýuldy. Ilaty arassa agyz suwy bilen üpjün etmek boýunça alnyp barylýan işleriň gerimi giňelýär. Geçen ýylda Türkmenistanyň ilatynyň 2020 — 2025-nji ýyllarda sagdyn iýmitlenmegi boýunça Milli maksatnama kabul edildi.

Raýatlaryň saglygyny berkitmekde şypahana-dynç alyş düzümlerine, aýratyn-da, balneologiýa, tebigy-howa şypahanalaryna möhüm orun degişlidir. Olarda mähriban topragymyzyň tebigy täsiri, mineral suwlar, bejeriş ähmiýetli palçyklar arkaly keselleriň öňüni almak we bejermek boýunça netijeli işler alnyp barylýar. “Saglyk” Döwlet maksatnamasynda göz öňünde tutulan şypahana-dynç alyş pudagyny toplumlaýyn ösdürmek ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmegiň hem-de kämilleşdirmegiň esasy ugurlarynyň biridir. Ahal welaýatyndaky “Arçman” hem-de “Ýyly suw” şypahanalary, Balkan welaýatyndaky “Mollagara” we “Awaza” şypahanalary, ýurduň demirgazyk künjeginde ýerleşýän “Daşoguz” şypahanasy, Lebap welaýatyndaky “Farap” şypahanasy, Mary welaýatyndaky “Baýramaly” şypahanasy hem-de Aşgabatdaky “Berzeňňi” şypahanasy bitewi şypahana ulgamyny kemala getirýär. Häzirki wagtda olar halkymyza hyzmat edýärler.

2020-nji ýylyň 6-njy noýabrynda bu sanawyň üsti Ahal welaýatynyň Ak bugdaý etrabyndaky “Bagabat” şypahanasy bilen ýetirildi. Onuň açylyş dabarasyna Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow gatnaşdy. Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary tarapyndan Aşgabadyň eteginde, Bagabat jülgesinde gurlan täze şypahana 200 adamy kabul etmäge niýetlenendir. Şypahananyň düzümine balneoterapiýa, suw we palçyk bilen bejerýän bölümler, maslahat beriş-öňüni alyş bölümi hem-de fizioterapiýa bölümi, SPA bölümi girýär. Täze bejeriş-öňüni alyş merkeziniň golaýynda oňa alyp barýan döwrebap ýol hem-de şypahana barýan ýollaryň çatryklarynyň birinde gurlan, beýikligi 25 metre barabar bolan “Saglyk” binasy ulanmaga berildi. Bu bina saglygy goraýyş ulgamynyň ýeten belent sepgitlerini hem-de adamlaryň saglygyny goramak boýunça alnyp barylýan giň gerimli işleriň möçberini alamatlandyrýar.

Döwlet Baştutany Türkmenistanda 2021 — 2025nji ýyllarda şypahana ulgamyny ösdürmek baradaky Karara gol çekdi. Bu çözgüt ýurduň şypahana ulgamyny mundan beýläk-de ösdürmek, halkara ülňülere laýyk gelýän täze hem-de netijeli şypahana ulgamlaryny ornaşdyrmak maksady bilen kabul edildi.

Şunuň bilen baglylykda, milli Lideriň “Türkmenistan — melhemler mekany” atly kitabyny ýazandygyny bellemek gerek. Türkmenistanyň Prezidenti, lukmançylyk ylymlarynyň doktory, akademik Gurbanguly Berdimuhamedowyň bu işi hem, beýleki eserleri ýaly, daşary ýurtlarda meşhurlyga eýe boldy. Döwlet Baştutanynyň dünýäniň köp dillerine terjime edilen “Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri” atly köp jiltli, ylmy-ensiklopedik eseri bütin dünýäniň okyjylarynda uly meşhurlyga eýe boldy. Kitabyň nobatdaky, XII tomunyň çap edilmegi Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň gününe ajaýyp sowgat boldy. Täze neşiriň tanyşdyrylyşy 10-njy oktýabrda Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginde geçirildi.

Oba milli maksatnamasyny durmuşa geçirmegiň çäklerinde, sebitlerde täze döwrebap saglygy goraýyş merkezlerini hem-de lukmançylyk toplumlaryny gurmak boýunça işler dowam etdirilýär. Gökdepe etrabynyň Yzgant obasynda ýokanç keseller hassahanasynyň ulanmaga berilmegi hem munuň aýdyň subutnamasydyr. 2020-nji ýylyň 13-nji noýabrynda bu desganyň açylyş dabarasyna Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow gatnaşdy.

Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň Ministrler Kabinetiniň 2020-nji ýylyň netijelerine bagyşlanyp, şu ýylyň 12-nji fewralynda geçirilen giňişleýin mejlisinde belleýşi ýaly, ýurtda köp sanly çagalar baglary gurulýar, döwrebap tehnikalar bilen üpjün edilen ýokary okuw mekdepleri, saglygy goraýyş, medeniýet we sport merkezleri açylýar. Türkmenistanda köpçülikleýin bedenterbiýe-sagaldyş hereketiniň ýylsaýyn okgunly ösýär.

Ýurdumyzda jemgyýetçilik saglygy goraýşyň dürli ugurlaryny ösdürmek boýunça ulgamlaýyn çäreler durmuşa geçirilýär. 2018-nji ýylyň iýul aýynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 2018 — 2022-nji ýyllarda ilatyň psihiki saglygyny goramak boýunça, 2018 — 2024-nji ýyllarda alkogolyň zyýanly täsiriniň öňüni almak boýunça täze milli maksatnamalary, şeýle hem Türkmenistanda ilatyň fiziki işjeňligini ýokarlandyrmak babatda 2018 — 2025-nji ýyllar üçin Milli strategiýany tassyklady.

Bütindünýä Saglygy goraýyş guramasynyň talaplaryna laýyklykda, ýurtda ýokanç däl keselleriň öňüni almagyň we olaryň garşysyna göreşmegiň milli nusgasy döredildi, maglumatlar merkeziniň utgaşdyrmagynda ilata düşündiriş işleri yzygiderli geçirilýär. “Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň temmäkä garşy göreşmek boýunça Çarçuwaly konwensiýasyny Türkmenistanda durmuşa geçirmegiň 2017 – 2021-nji ýyllar üçin Milli maksatnamasynda” bellenen wezipeler hem yzygiderli çözülýär. Şeýle hem Türkmenistanyň Hökümeti tarapyndan “Aşgabat Jarnamasynyň düzgünlerini amala aşyrmak - Ýewropa sebitini temmäki tüssesinden azat etmek” atly taslama maliýeleşdirildi.