Saglygy goraýyş

Türkmenistan milli saglygy goraýyş ulgamyny özgertdi we ösdürdi hem-de oňa ilatyň durmuş taýdan goraglylygy boýunça köp maksatly ulgam derejesini berdi. Türkmenistan döwletimizde halkymyzyň saglygyny goramakda giň gerimli işler durmuşa geçirilýär. Dünýä ülňülerine laýyk gelýän ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamy okgunly ösýär.

Şäher we oba saglyk öýlerinde maşgala lukmançylygy ýörelgesi boýunça edilýän saglygy goraýyş hyzmatlary kämilleşdirildi. “Saglyk” Döwlet maksatnamasynyň üstünlikli durmuşa geçirilmegi netijesinde ähli ýaşdaky raýatlaryň keselçilik görkezijisi peseldi.

Milli saglygy goraýyş ulgamyny standartizasiýalaşdyrmak üçin lukmançylyk hyzmatlarynyň  hiline, bejeriş-öňüni alyş merkezleriniň bejeriş-anyklaýyş mümkinçiligine baha bermek maksady bilen,  kadalaşdyryjy resminamalar, şeýle-de hassahanalaryň derejelerine laýyklykda lukmançylyk hyzmatlarynyň ýeke-täk klassifikatory we ş.m. işlenip düzüldi hem-de tassyklanyldy. Lukmançylygyň dürli ugurlary boýunça keselleri anyklamagyň we bejermegiň häzirki zaman kliniki beýanlary işlenilip taýýarlanyldy.

Hormatly Prezidentimiziň 2017-nji ýylyň 5-nji oktýabrynda kabul eden “Ilata edilýän saglygy goraýyş hyzmatlaryny kämilleşdirmek hakyndaky” kararyna laýyklykda, raýatlaryň saglygyny goramagy döwlet tarapyndan kepillendirmek, ilatyň aýry-aýry toparlaryny mugt saglygy goraýyş hyzmatlary bilen üpjün etmek boýunça kadalaşdyryjy resminamalar hem-de döwlet meýletin saglyk ätiýaçlandyrmasynyň şertnamasyny baglaşmagyň tertibi hakyndaky Düzgünnamanyň rejelenen görnüşi işlenip taýýarlanyldy we degişli ministrlikler hem-de pudaklaýyn dolandyryş edaralary bilen ylalaşylyp tassyklanyldy.

Ýurdumyzyň öňüni alyş we bejeriş merkezlerinde elektron resminama dolanşygy ýola goýuldy. Ýurdumyzyň tebigy-klimatiki, läbik bejeriji, balneologik şypahana edaralary netijeli işleýär. Olarda türkmenistanlylaryň we daşary ýurtly raýatlaryň saglygyny dikeltmek hem-de dynç alşyny guramak üçin ähli şertler döredilen.Türkmen topragynda ösýän dermanlyk otlardan taýýarlanylýan toplumlaryň we çaýlaryň 50-den gowrak görnüşi iş tejribesine ornaşdyryldy.

Soňky döwürde agyz suwuna bildirilýän talaplaryň düýpli özgerendigini bellemek gerek. Ýurdumyzda döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň görkezmesi boýunça agyz suwuny arassalaýan täze kärhanalar işe girizildi, bu bolsa ilatyň saglygynyň berkidilmegine, birnäçe keselleriň aradan aýrylmagyna gönüden-göni täsirini ýetirdi.

Ýer, suw serişdelerini goramak, howanyň, Türkmenistanyň Aral deňzine golaý ýerleşýän çäkleriniň ekologiýa ýagdaýyny gowulandyrmak boýunça toplumlaýyn işler geçirilýär.

Ilatyň saglyk derejesini ýokarlandyrmak boýunça yzygiderli durmuşa geçirilýän strategiýa, döwlet syýasatynyň saglygy goraýyş ulgamynda wajyp ugurlarynyň biri bolup durýar. Türkmenistan ilaty waksinalar we immunizasiýa bilen üpjün etmekligiň derejesi boýunça sebitde öňdebaryjy orny eýeläp, immuno profilaktika boýunça çäreleri geçirýän döwletleriň birinji hatarynda durýar. Türkmenistanda waksina sanjymlary tölegsiz geçirilýär.

Türkmenistan «Saglyk» maksatnamasyny tapgyrlaýyn amala aşyryp, ilatyň saglyk derejesini ýokarlandyrmak boýunça strategiýany durmuşa geçirip, keselleriň köp görnüşinden dolulygyna ýa-da bölekleýin azat boldy. Adam bedeninde demir ýetmezçiligi bilen bagly keselleriň öňüni almak maksady bilen Türkmenistanda daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen bilelikde azyk iýmitleri bolan uny we duzy demir bilen baýlaşdyrmak boýunça birnäçe uly möçberli taslamalar durmuşa geçirilýär. Her ýyl ýurdumyzda dümewe garşy satyn alynýan sanjymlaryň möçberi artdyrylýar.  

Gyzzyrma, gyzamyk we gyzylja ýaly kesellere garşy göreşmek ep-esli güýçlendirildi. Türkmenistan gyzamyk we gyzylja keselleriniň ýok edilendigi barada Bütindünýä Saglygy goraýyş guramasynyň Ýewropa sebitleýin býurosynyň halkara güwänamasyna eýe boldy. Ýurtda inçekesel bilen kesellänler gözegçilik etmekligiň taryhynda iň pes derejesi bellenildi. WIÇ infeksiýasynyň ýaýramagynyň öňüni almak we ýol bermezlik boýunça üstünlikli halkara hyzmatdaşlyk etmekligiň netijesinde Türkmenistan WIÇ infeksiýasynyň we SPID-iň ýaýramadyk az sanly döwletleriň hataryndadyr.

2017-nji ýylyň 1-nji iýulyndan başlap, ýurdumyzyň döwlet dermanhanalarynda giň täsirli antibiotik derman serişdelerini lukmanyň dermannamasy esasynda goýbermek ýola goýuldy. Munuň özi bolsa, keselleriň dermanlara durnukly görnüşleriniň azalmagyna, raýatlarymyza diňe lukmanyň maslahaty we dermannamasy esasynda derman serişdelerini dogry we ýerlikli ulanmaga doly mümkinçilik döreder.

Ýurdumyzda jemgyýetçilik saglygy goraýşyň dürli ugurlaryny ösdürmek boýunça ulgamlaýyn çäreler durmuşa geçirilýär. 2018-nji ýylyň iýul aýynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow 2018 — 2022-nji ýyllarda ilatyň psihiki saglygyny goramak boýunça, 2018 — 2024-nji ýyllarda alkogolyň zyýanly täsiriniň öňüni almak boýunça täze milli maksatnamalary, şeýle hem Türkmenistanda ilatyň fiziki işjeňligini ýokarlandyrmak babatda 2018 — 2025-nji ýyllar üçin Milli strategiýany tassyklady.

Sagaldyş we bejeriş edaralarynyň durky täzelenildi. Häzirki wagtda ýurdumyzda 122 hassahana işleýär. Olaryň aglabasy oba ýerlerinde bina edildi.

Enäni we çagany goramak boýunça maksatnamanyň durmuşa geçirilmegi döwlet syýasatynyň derejesine çykarylan saglygy goraýyş ulgamynyň düzüm bölegidir. Ýurduň ähli künjeklerinde ýokary dereje enjamlaşdyrlan «Ene mähri» merkezleriniň döredilmegi, enäniň we çaganyň saglygyny goraýyş ylmy-kliniki merkeziň açylmagy we işjeň işlemegi, çagany ene süýdi bilen iýmitlendirmek we gan azlyk bilen göreşmek boýunça milli maksatnamanyň üstünlikli durmuşa geçirilmegi iri halkara guramalary tarapyndan ýokary baha mynasyp boldy. 2014-nji ýyldan bäri Türkmenistan perinatal kömegini sebitleşdirmek maksatnamasyny durmuşa geçirmek bilen ene ölümçiliginiň öňüni almak, perinatal keselçiligi we ölümçiligi azaltmagyň ýolunda barýar.

Eneleriň we çagalaryň saglygyny goramak ugry boýunça çaganyň ösüşine halkara talaplaryna laýyklykda baha bermek usuly amaly lukmançylyga ornaşdyryldy. 2017-nji ýylda Türkmenistanyň bejeriş-öňüni alyş edaralarynyň çaga dogrulýan bölümlerinde bäbeklerde doga kemislikleri anyklamak we olary netijeli bejermek boýunça “Neonatal skrining” barlagy ýola goýuldy. Bu barlaglaryň geçirilmegi netijesinde hünärmenler topary tarapyndan seljerme işleri amala aşyryldy. Çagalarda duş gelýän kerrewlik, süýjüli diabet keselleriniň öňüni almak we ony bejermek boýunça iş meýilnamasy taýýarlanyldy.

2018-nji ýylyň ýaz aýlarynda BSGG-niň hünärmenleri çaganyň irki ösüşi ulgamyna irki gatnaşygyň ornaşdyrylyşy bilen tanyşdylar. Olar Enäniň we çaganyň saglygyny goraýyş ylmy-kliniki merkezinde ýurdumyzyň çaga lukmanlary we bu ulgamda ýöriteleşen alymlar üçin 4 günlük sapak geçdiler.

Mejlisiň altynjy çagyrylyşynyň 2018-nji ýylyň 1-nji dekabrynda geçirilen dördünji mejlisinde “Alkogolyň zyýanly täsiriniň öňüni almak hakynda” Türkmenistanyň Kanuny kabul edildi.

Dürli keselleriň öňüni almak we sagdyn-durmuş ýörelgelerine eýermek baradaky wagyz-nesihat işleri geçirilýär. Ähli Saglyk öýlerinde “Saglyk mekdepleri” hereket edýär, ýokanç däl keselleriň öňüni almak we olary netijeli bejermek üçin algoritmler işlenilip taýýarlanyldy we lukmançylyyga ornaşdyryldy.

Ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamynyň işini dünýädäki öňdebaryjy sepgitleri nazara almak bilen özgertmek döwlet syýasatymyzyň ileri tutulýan möhüm ugurlarynyň biridir. Onuň maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmak, hususan-da dünýäniň öňdebaryjy önüm öndürijileriniň häzirki zaman lukmançylyk enjamlaryny ornaşdyrmak arkaly pugtalandyrmak boýunça anyk işler amala aşyrylýar.

Bütindünýä Saglygy goraýyş guramasynyň talaplaryna laýyklykda, ýurdumyzda ýokanç däl keselleriň öňüni almak we olaryň garşysyna göreşmegiň milli nusgasy döredildi, maglumatlar merkeziniň utgaşdyrmagynda ilatyň düşündiriş işleri yzygiderli geçirilýär. “Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň temmäkä garşy göreşmek boýunça Çarçuwaly konwensiýasyny Türkmenistanda durmuşa geçirmegiň 2017 – 2021-nji ýyllar üçin Milli maksatnamasynda” bellenen wezipeler hem yzygiderli çözülýär. Şeýle hem Türkmenistanyň Hökümeti tarapyndan “Aşgabat Jarnamasynyň düzgünlerini amala aşyrmak - Ýewropa sebitini temmäki tüssesinden azat etmek” atly taslama maliýeleşdirildi.

Saglygy goraýyşda dünýä tejribesini öwrenmek maksady bilen daşary ýurtlarda geçirilen dürli maslahatlara, konferensiýalara, okuw-seminarlara, duşuşyklara iş saparlary guraldy.

Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi bilen Germaniýanyň Senior Experten Service («Uly tejribeli hünärmenler gullugy» halkara hyzmatdaşlygy boýunça nemes ykdysady gaznasy) guramasy bilen hyzmatdaşlyk birnäçe ýyllaryň dowamynda netijeli gatnaşyklaryň özüni oňyn tarapdan görkezen görnüşleriniň biri bolup durýar. 2018-nji ýylda Aşgabada nemes professorlarynyň 40-a golaýy geldi. Olar türkmen lukmanlarynyň hünär derejesini ýokarlandyrmak we Ýewropa lukmançylyk tejribesiniň öňdebaryjy usullaryny öwrenmek maksady bilen çagyryldy.

Şeýle hem BMG-niň Türkmenistandaky wekilhanasynda Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň BMG-niň Çagalar gaznasynyň gatnaşmagynda durmuşa geçirýän maksatnamasynyň çäklerinde BSGG-niň hünärmenleri bilen irki gatnaşygyň milli binýadyny döretmegiň meseleleri boýunça “tegelek stoluň” başyndaky maslahat geçirildi. Ol çaganyň irki ösüşindäki meseleleri ýüze çykarmaga mümkinçilik berýär.

2018-nji ýylyň 5 — 6-njy martynda Berlin şäherinde saglygy goraýyş boýunça nobatdaky VII Türkmen-german forumy geçirildi. Onda amaly lukmançylyk ulgamyndaky ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň netijeleri ara alnyp maslahatlaşyldy we onuň geljekki ugurlaryna garaldy. Ortopediýa, şol sanda çaga keseli we fizioterapiýa meselelerine aýratyn üns berildi.

Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň teklibine laýyklykda, ýokanç däl keselleriň öňüni almak babatda alnyp barylýan işlere baha bermek üçin 2018-nji ýylyň mart — aprel aýynda Türkmenistanyň ilatynyň arasynda «STEPS» barlaglary geçirildi.

26 — 27-nji sentýabrda türkmen wekiliýeti BMG-niň Baş Assambleýasynyň Nýu-Ýork şäherinde geçirilen 73-nji maslahatynda inçekeseli aradan aýyrmak hem-de ýokanç däl keselleriň öňüni almak boýunça ýokary derejeli duşuşyklara gatnaşdy.

Türkmenistanyň ilatynyň arasynda çilim çekmegiň ýaýraýyş gerimi babatynda geçirilen barlaglar Ýewropa sebitinde iň pes görkeziji bolup durýandygyny görkezdi. Munuň özi ýurdumyzda temmäkiniň peýdalanylmagyna garşy göreşiň netijeli bolup durýandygyna şaýatlyk edýär.

2019-njy ýylyň aprelinde Aşgabatda Ýokanç däl keseller boýunça BSG-niň Ýewropa sebitiniň «Ýewropada durnukly Ösüş Maksatlaryna ýetmek üçin ýokanç däl kesellere garşy göreşmek boýunça wezipeleriň çözülmegi» atly II ýokary derejeli maslahatynyň üstünlikli geçirilmegini bellemek zerur.

Ähmiýetli özgerdiş maksatnamalaryň durmuşa geçirilmeginiň çäklerinde ýurdumyzyň ähli sebitinde soňky ýyllaryň dowamynda, şol sanda 2018-nji ýylyň dowamynda dünýä ülňülerine laýyk gelýän döwrebap hassahanalar, ylmy-kliniki merkezler guruldy we gurulmagy dowam edýär, dürli lukmançylyk we şypahana-dynç alyş edaralaryň durky täzelendi. 

2017-nji ýylda Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň Göz keselleri ylmy-kliniki merkezi we Stomatologiýa okuw-önümçilik merkezi, Mary welaýatynyň Mary şäherinde Iç keseller hassahanasy işläp başlady. Aşgabatda Halkara endokrinologiýa we hirurgiýa merkezi hem açyldy.

Milli maksatnamasyna laýyklykda, obalarda we etraplarda Saglyk öýleri, lukmançylyk toplumlary guruldy.

2018-nji ýylda Mary welaýatynyň Mary şäherinde çagalar hassahanasy, Türkmenbaşy şäherinde çäginde 600 metr çuňlukdan ýod-bromly tebigy çeşmeden mineral suwy çykarýan dikguýysy bolan “Awaza” şypahanasy, şeýle hem oba Milli maksatnamasyna laýyklykda Lebap welaýatynyň Türkmenabat şäherinde ýurdumyzda we tutuş Merkezi Aziýada iri merkezleriň birine öwrülen welaýat köpugurly hassahanasy açyldy.

Häzirki wagtda hormatly Prezidentimiziň Ahal welaýatynyň Akbugdaý etrabynyň Bagabat şäherçesinde hem-de Lebap welaýatynyň Köýtendag etrabynyň Garlyk şäherçesinde ýerleşýän Gaýnarbaba tebigy çeşmesiniň çäklerinde döwrebap şypahanalary gurmak, Aşgabat şäherinde Ýanyk şikesleri bejeriş Halkara merkezini gurmak barada beren tabşyryklaryny ýerine ýetirmegiň çäklerinde degişli işler alnyp barylýar.

Kaka etrabynyň merkezinde hem-de Gökdepe etrabynyň Hurmantgökje obasynda dekabr aýynyň ortalarynda açylan iki sany täze lukmançylyk edarasy Ahal welaýatynyň ýaşaýjylaryna ajaýyp Täze ýyl sowgady boldy.

Saglygy goraýyş ulgamyny mundan beýläk-de ösdürmek, ilata ýöriteleşdirilen lukmançylyk-bejeriş hyzmatlaryny hödürlemek halkara ülňülere laýyk gelýän öňdebaryjy enjamlar bilen üpjün edilen häzirki zaman lukmançylyk desgalaryny gurmak boýunça işleri dowam etdirmek maksady bilen, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow 2018-nji ýylyň 11-nji oktýabrynda Aşgabat şäherinde Halkara estetiki bejeriş merkezini gurmak baradaky Karara gol çekdi.

Noýabr aýynda Ahal welaýatynyň Gökdepe etrabynda 200 orunlyk ýokanç keseller hassahanasynyň gurluşygyna başlanyldy, bu desga welaýatyň täze dolandyryş merkezini gurmak boýunça giň gerimli taslamanyň çäklerinde bina edilýär.

Häzirki zaman türkmen lukmançylygynyň ýeten sepgitleri 20 — 22-nji iýulda Aşgabatda «Saglyk — 2018» ady bilen geçirilen halkara sergide aýdyň görkezildi. Onuň çäklerinde mowzuklaýyn ylmy maslahat, şeýle hem Merkezi Aziýa we Kawkaz ýurtlary üçin iýmitlenmegi gowulandyrmak boýunça Sebitleýin binýady döretmek barada mejlis geçirildi.

Şeýlelikde, ýurdumyzyň okgunly ösýän saglygy goraýyş ulgamynyň düzümleri, bu ulgamda halkara hyzmatdaşlygy, ýokary derejeli lukmançylyk işgärlerini taýýarlamak, bularyň ählisi öz eziz halkynyň abadançylygyny baş maksat hökmünde öňde goýýan, «Il saglygy — ýurt baýlygy» diýen şygary öňe sürýän hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň daşary we içeri syýasatynda möhüm orun eýeleýän köptaraply işleridir.